Gastritis (maagwandontsteking)

Voedingssupplementen die ondersteunend werken bij maagwandontsteking:
  • Lactoferrine is een aanvullende behandeling voor acute en chronische infectieziekten zoals bij maag-darminfecties.
  • L-carnosine & zink bestrijdt de helicobacter pylori bacterie, een combinatie van zink en l-carnosine biedt goede bescherming van de maagwand tegen verschillende stimulantia en minstens zo effectief is als de reguliere maagzuurremmers.
  • L-glutamine kan de kans op maagdarminfecties sterk verminderen.
  • Probiotica remt de groei van Helicobacter pylori door produceren van een bacteriedodende stof.
Plantenextracten die ondersteunend werken bij maagwandontsteking:
  • Canadese geelwortel (hydrastis) heeft een positieve invloed op de slijmvliezen van het lichaam in zowel de luchtwegen, het verteringsstelsel, ogen en de urinewegen.
  • Gember reduceert ontstekingen, beschermt, hertselt de slijmvlieslaag. Gemberpoeder werkt 10 x sterker dan verse gember omdat het meer biologisch actieve componenten en meer nutriënten bezit dan verse gember. Gemberextracten extraheert men op water/alcoholbasis waarbij men gemberpoeder en vers gembersap combineert. Deze combinatie van poeder en sap leidt tot een verhoogde concentratie van werkzame stoffen. Tevens heeft het een synergistische (elkaar versterkende) werking. Het gemberextract is 30 x sterker dan verse gember en 3 x sterker dan gemberpoeder.
  • Kamille heeft een ontstekingsremmende, koortswerende en genezingsbevorderende werking.
Karakteristiek voor een acute gastritis zijn klachten in de bovenbuik, die op de eerste plaats worden veroorzaakt door medicijnen en alcohol. Typische symptomen zijn ook misselijkheid en gebrek aan eetlust. Door het weglaten van de factoren die de klachten veroorzaken, wordt de acute ontsteking meestal snel verholpen.

Ernstiger is chronische gastritis, waarvoor 3 oorzaken mogelijk zijn:
  1. wordt veroorzaakt door antilichamen, waarbij de cellen die maagzuur produceren vernietigd worden (auto-immuunziekte). Daardoor verschuift het zure milieu in de maag naar een basisch milieu. Het gevolg daarvan is dat de hormonen die het maagzuur produceren (gastrinen) voortdurend worden afgegeven zonder dat er maagzuur kan worden geproduceerd.
  2. wordt veroorzaakt door de bacterie Helicobacter pylori. Het gaat hierbij om een bacterie die ammoniak aanmaakt uit ureum. Ammoniak is basisch en neutraliseert het maagzuur. De aanwezigheid van een specifiek eiwit in de cellen van de maagwand of de wand van de twaalfvingerige darm werkt in de hand dat deze bacterie zich aan de cellen van het maagslijmvlies hecht. De overbrenging wordt direct gedaan door verontreinigde levensmiddelen of door overdracht van ontlasting naar de mond, bijvoorbeeld door onvoldoende hygiëne. Meestal is daarbij het achterste deel van de maag, dat grenst aan de twaalfvingerige darm, aangetast. Als de Helicobacter pylori zich in het maagslijmvlies nestelt, wordt een enzym (urease) afgegeven dat een basisch milieu in de maag brengt en daarmee de maagzuurproductie van slag brengt. Bovendien wordt het maagslijmvlies beschadigd. Met het klimmen van de jaren wordt het maagslijmvlies in toenemende mate met deze bacterie bedekt. Ongeveer 60% van de 60-jarigen is geïnfecteerd met Helicobacter pylori. Hierbij ontstaat echter niet in alle gevallen een maagslijmvliesontsteking.
  3. wordt veroorzaakt door giftige stoffen van uiteenlopende oorsprong. Daartoe behoren hoge alcoholconsumptie, slikken van medicijnen (zoals aspirine,...), maar ook het terugvloeien van gal en vocht uit de twaalfvingerige darm in de maag. Kenmerkende symptomen van dit type van gastritis zijn gebrek aan eetlust, een vol gevoel, onbestemde druk in de maagstreek, winderigheid en boeren.

Zie ook:

Vermoeidheid (gebrek aan energie)

Voedingssupplementen die ondersteunend werken bij vermoeidheid:
  • Acetyl-l-carnitine (ALC) lage serumspiegels van ALC komen vaak voor bij chronisch vermoeide mensen. Wanneer er tijdelijk minder vermoeidheid ervaren wordt, zijn de ALC-spiegels ook hoger.
  • Co-enzym Q10 zorgt voor afname van vermoeidheid, daling van oxidatieve stress en verbetering van de mitochondriale energieproductie, verbetert uithoudingsvermogen en maximale kracht, gaat vermoeidheid tegen en beperkt (door inspanning veroorzaakte) spierschade. Geoxideerde Q10 wordt na orale inname grotendeels omgezet in ubiquinol, de voor het lichaam zeer belangrijke gereduceerde antioxidatieve vorm van Q10. Dit conversie-proces is niet nodig bij gebruik van een supplement met ubiquinol. Uit onderzoek is gebleken dat toediening van ubiquinol resulteert in hogere Q10-waarden in het bloedplasma.
  • IJzer de eerste symptomen bij ijzertekort zijn zwakte, moeheid en verlies van uithoudingsvermogen, op termijn kan anemie (bloedarmoede) optreden.
  • L-theanine beïnvloedt verschillende neurotransmitters in de hersenen (GABA, dopamine, serotonine, glutamaat). Vooral in combinatie met cafeïne zorgt theanine voor toename van mentale alertheid en focus, terwijl mentale vermoeidheid minder snel optreedt.
  • Magnesium speelt een rol bij de energieproductie, magnesiumtekort in het lichaam heeft een negatief effect op het energiemetabolisme.
  • Ribose wordt in de cellen omgezet in energie door het aanzetten en stimuleren van ATP-productie. ATP (adenosine trifosfaat) is een molecuul dat energie opslaat en levert. ATP-moleculen vormen als het ware de accu van onze cellen zodat de benodigde energie voor al onze lichaamsfuncties en dagelijkse activiteiten zo goed mogelijk gegarandeerd is.
  • Vitamine B-complex heeft een belangrijke functie in de energiestofwisseling, met name de omzetting van voedsel in energie. De samenwerking van de B-vitamines is zeer belangrijk omdat de individuele taken sterk van elkaar afhankelijk zijn. Ze hebben samen een versterkende (synergetische) werking.
Plantenextracten die ondersteunend werken bij vermoeidheid:
  • Ginkgo biloba wordt gebruikt bij de behandeling van doorbloedingsstoornissen in de hersenen. Bij een minder goede doorbloeding van de hersenen treden een verscheidenheid van klachten op, waaronder vermoeidheid.
  • Kava heeft in lage dosis een andere werking dan in hoge dosis. In lage dosis wordt het waarnemingsvermogen verscherpt, men is alerter. Daarnaast wordt in lage dosis het geheugen, het spraakvermogen en het reactievermogen aangescherpt. Deze medicinale werkzaamheden worden in de fytotherapie aangewend om kava voor te schrijven bij verminderde energie.
  • Koreaanse ginseng verbetert de stresstolerantie enstressbestendigheid, is een algemeen fysische en psychische tonicum, werkt vitaliserend.
  • Rhodiola verbetert de werking van neurotransmitters door de enzymatische afbraak ervan tegen te gaan en te voorkomen dat lage spiegels ontstaan door overmatige (anti)stresshormonen. Rhodiola is een adaptogeen en richt zich op het verminderen van stress, waardoor vele lichamelijke ongemakken, waaronder verminderde weerstand, vermoeidheid, hart- en vaatziekten en depressiviteit voorkomen kunnen worden.
  • Siberische ginseng verbetert de stresstolerantie en stressbestendigheid, is een algemeen versterkend middel, werkt vitaliserend en stimulerend (vooral bij ouderen).
  • Spirulina bevordert de algemene gezondheid, welzijn en conditie, geeft meer energie, ondersteunt de stofwisseling en verhoogt het prestatievermogen in sport, werk en studie.
Vermoeidheid (voorjaarsmoeheid, futloos, energiegebrek, gebrek aan vitaliteit, asthenie). Bijna iedereen heeft weleens een periode waarin hij/zij voortdurend moe is. De levenslust is verdwenen men heeft geen energie en is snel vermoeid. Die vermoeidheid begint al bij het opstaan. Men kan zich slecht concentreren en kan geen belangstelling voor andere mensen, hobby's,... opbrengen. Vaak is men ook zeer snel geïrriteerd. Ernstige vermoeidheid doet zich in allerlei vormen voor.

Oorzaken:

  1. De grootste oorzaak van vitaliteit tekort is de sterk verminderde voedingswaarde in ons eten ook in groenten en fruit. (fastfood is enkel maagvulling). zie tabel onderzoek voedingswaarden
  2. Lichamelijk-organische problemen in het kader van ziekten, bij verwonding of prestatiesport, maar ook psychische belastingen op het werk, gezin en in de vrije tijd (stress).
  3. Overconsumptie geraffineerde suikers.
De duur van de vermoeidheid verschilt enorm: een acute vermoeidheid als gevolg van een korte overbelasting is men snel te boven. Meestal is een korte pauze voldoende om te herstellen. Een aanslepende vermoeidheid kan diverse delen van lichaam en geest betreffen. Als een voortdurende overbelasting weken of maanden niet onderkend of genegeerd wordt, zijn de gevolgen ook niet van vandaag op morgen op te heffen. Stimulerende middelen helpen niet, integendeel: ze zullen alleen maar de ware omvang verbergen. In dit geval zijn middelen nodig die langdurig worden gebruikt en die de natuurlijke regeneratie stimuleren en ondersteunen.

Door vermoeidheid al dan niet chronisch zoekt men naar hersenstimulans (zoals cafeïne), het probleem met stimulansmiddelen is dat ze helpen op korte termijn maar op langere termijn de dingen juist verslechteren.


Zie ook:
Adaptogenen
Andropauze
Bloedsomloop (problemen met)
Burnout
Cafeïne
Chronisch vermoeidheidssyndroom
Depressie
Dopamine
Fibromyalgie
Metabool syndroom
Ontgiften
Premenstrueel syndroom
Slaapproblemen
Testosteron (te weinig)
Uithoudingsvermogen (betere prestaties)

Ontslakken/ontgiften/detox/reinigingskuur

Voedingssupplementen die ondersteunend werken bij een ontgiftingskuur:
  • Alfa-liponzuur is in staat om zware metalen te binden en alfa-liponzuur wordt al geruime tijd ingezet bij de behandeling van zware-metalenvergiftiging door bijvoorbeeld kwik-, cadmium- of arsenicumverbindingen.
  • Glutathion kwik en cadmium genereren zeer toxische hydroxylradicalen, die een zware aanslag doen op de glutathionvoorraden in de cel. Glutathion is in staat zich te binden aan kwikverbindingen en zo de toxiciteit ervan te beperken.
  • NAC wordt toegepast als tegengif om leverbeschadiging te voorkomen bij een overdosis paracetamol.
  • Selenium is in staat zware metalen als cadmium, zilver, kwik en lood te binden en de toxiciteit ervan te verminderen. Ook is selenium essentieel voor het cytochroom P450 enzymsysteem, dat verantwoordelijk is voor het detoxificeren van lichaamsvreemde stoffen in de lever.
Plantenextracten die ondersteunend werken bij een ontgiftingskuur:
  • Artisjok stimuleert de algemene leverfunctie,beschermd en hersteld de levercellen, ondersteunt de leverreiniging en werkt ontgiftend.
  • Berk werkt urinezuurdrijvend, bloedzuiverend, ontslakkend, verwijdert afvalstoffen en toxines.
  • Chlorella heeft een sterke buitenste celwand, deze celwand heeft de eigenschap dat het zware metalen, pesticiden en toxines als PCB’s en dioxines bindt en het lichaam uitdrijft.
  • Groene thee blijkt in een groot aantal studies de lever te beschermen tegen een grote hoeveelheid toxinen. Deels verantwoordelijk hiervoor zijn de catechinen, die krachtige antioxidanten zijn.
  • Guldenroede werkt urinezuurdrijvend, bloedzuiverend en ontgiftend, geschikt voor huidaandoeningen door ophoping van afvalstoffen, voorjaarskuren, reinigingskuren en auto-intoxicatie.
  • Knoflook beschermt de lever tegen toxische stoffen zoals aflatoxine, benzopyreen en acetaminophen. De werking van knoflook neemt sterk af wanneer verse knoflook verhit wordt.
  • Mariadistel ondersteund en ontgift de lever.
Ons lichaam wordt dagelijks geconfronteerd met afvalstoffen en toxines. Het verwerken ervan is voor een gezond lichaam geen probleem, hiervoor heeft het een eigen opruimdienst: de lever en de nieren. Maar zelfs in optimale omstandigheden worden afvalstoffen niet altijd voldoende verwijdert en blijft een deel achter. Deze concentratie van afvalstoffen, zogenaamde slakken, zetten zich vast in het vet- en bindweefsel. Overdadig eten met vlees, alcohol, geraffineerde voeding, suiker, zout en vet in combinatie met roken stress, weinig lichaamsbeweging veroorzaken een versnelde ophoping van slakken.

Wanneer er teveel afvalstoffen in ons lichaam ophopen, kunnen er allerlei ongemakken optreden, zoals:
  • Vermoeidheid.
  • Lusteloosheid.
  • Veelvuldig terugkerende verkoudheden.
  • Menstruatieklachten.
  • Pijnlijke gewrichten en spieren.
Men voelt zich futloos en de huid ziet er ongezond uit, op langer termijn kunnen door deze slankendepots chronische symptomen ontstaan. Het ontslakken (ontgiften) van de opgehoopte afvalstoffen uit het lichaam is dan de enige mogelijkheid. Ons metabolisme zorgt voor de omzetting van voedingsstoffen en zuurstof in de noodzakelijke energie voor onze levensfuncties. Naast energie worden hierbij ook diverse afvalstoffen geproduceerd, zoals urine, ontlasting, melkzuur, urinezuur, vrije radicalen,... Door een verkeerde leef- en eetgewoonten is het lichaam steeds minder in staat om afvalstoffen uit het lichaam te verwijderen. De lever, gal en nieren worden overbelast, terwijl er in de darmflora zich rottingsbacteriën en schimmels nestelen, waardoor de spijsvertering minder efficiënt wordt: voedingsstoffen worden minder goed opgenomen terwijl er meer afvalstoffen in het lichaam terecht komen, een vicieuze cirkel.

We krijgen ook elke dag te maken met lichaamsvreemde stoffen en elke jaar komen er nieuwe, schadelijke producten op de markt, alleen daarom zou al een ontslakking van je lichaam zeer nuttig zijn.

Er is een onderscheid tussen onoverkomelijke en overkomelijke stoffen:
  • Onoverkomelijke stoffen zijn elementen die in onze leefomgeving aanwezig zijn en wij willens nillens innemen, denk bijvoorbeeld aan lucht- en bodemverontreiniging (roetdeeltjes, uitlaatgassen, co², zware metalen...). 
  • Overkomelijke stoffen hebben wij in grote mate zelf in de hand, zoals sigarettenrook, het onvoldoende ventileren en luchten van onze woning, bureel...
Via onze voeding krijgen wij ook een boel vreemde stoffen binnen:

  • Pesticiden.
  • Herbiciden.
  • Chemische kleurstoffen;
  • Kunstmatige bewaarmiddelen... 
Daar ze niet lichaamseigen zijn, reageert ons lichaam er meestal niet gepast op, ofwel sluipen ze ongehinderd door de mazen van ons immuunsysteem ofwel verstoren ze ons afweersysteem compleet (allergische reacties, astma...). Net als lichaamseigen afvalstoffen zetten ze zich vast in onze weefsel en accumuleren wij zo  giftige stoffen tot deze een gevaarlijke hoeveelheid vormen.

Teveel opgeslagen afvalstoffen, zowel lichamelijke als psychische, kunnen ons dus op den duur ziek maken. Als wij onszelf teveel verontreinigd hebben, functioneren wij niet goed meer en geraken wij maar al te vaak in een vicieuze cirkel van ons slecht voelen en vervolgens ziek worden. Door jezelf regelmatig te zuiveren van onnodige ballast, zorg je ervoor dat lichaam en geest goed blijven functioneren. Zo geef je jouw lichaam de kans om even tot de broodnodige rust te komen. De stofwisseling wordt verbeterd wat op haar beurt weer zorgt voor een betere weerstand. Daardoor ontstaat er een verbetering van onze gezondheid en dus voelt men zich na zo'n kuur veel energieker, fitter en zal men ook geestelijk beter en alerter functioneren.

Enkele oorzaken van een ongezonde darm:
  • Te veel eten: als u te veel eet kan uw darm dat niet verteren en opnemen. Het deel dat niet verteerd en opgenomen wordt gaat gisten en/of rotten in uw darm. Hierdoor vervuild uw darm en ontstaat een ongezonde darmflora, waarin rottingsbacteriën en schimmels groeien. Deze produceren dan weer toxinen en maken u ellendig, moe,...
  • Te snel eten: als u te snel eet kan uw darm dit niet aan en gebeurt hetzelfde als hierboven, Bovendien is het zo dat als u te snel eet u niet tijdig voelt dat u verzadigd bent.
  • Te vaak eten: als u te vaak eet is uw darm nog bezig met verteren van uw vorige maaltijd en dit proces lijdt schade door de nieuwe maaltijd. U moet na een maaltijd minstens 3 uur wachten voor u weer wat eet.
  • Niet goed kauwen: de vertering begint in uw mond, iedere hap dient voldoende gekauwd te worden voor u de hap doorslikt.
  • Te grote happen: dit leidt ook tot onvoldoende kauwen, neem dus kleine happen en kauw lang.
  • Ongezonde voeding: zoals zoetigheid, te veel vlees, alsmede allerlei snacks zoals chips,...
  • Voedingsallergie/intolerantie: een voedingsallergie of intolerantie kan makkelijk jarenlang bestaan zonder dat dit u opvalt. Het geeft vaak niet een onmiddellijke reactie maar dit kan zelfs dagen duren. Eén van de klachten die dit kan geven is een geprikkelde darm, darmspasmen, stase met als gevolg weer rotting en of gisting.
  • Parasieten: helaas zijn parasieten met de reguliere methoden moeilijk op te sporen. Deze kunnen jarenlang zorgen voor onverklaarde darmklachten.
  • Emotionele belastingen: uw darm is gevoelig voor emotie, angst en depressie zijn de belangrijkste.
  • Toxische belastingen: zware metalen en dan met name kwik ( amalgaamvullingen ) is voor uw darm geen genot.
  • Bacteriële infecties: een belangrijke infectie die tot darmklachten kan leiden is de borrelia infectie. De borrelia infectie wordt overgebracht door een teek of door een bloedtransfusie.
Er zijn vele manieren om onszelf te ontslakken, echter een detoxkuur moet men niet te licht oppakken. Hou er rekening mee dat bij het vrijkomen van de slakkendepots er diverse lichamelijke en geestelijke ongemakken kunnen manifesteren. Opgeslagen in ons weefsel zijn bepaalde giftige stoffen quasi niet voelbaar, ga je die losmaken en in je systeem brengen, dan krijg je wel de volle lading. Hoe langer je wacht om jezelf te ontgiften, hoe erger de symptomen kunnen zijn. De voordelen van een ontgiftingskuur zijn groter dan de som van de geleden miserie. Zoals bij vele dingen in het leven moet je voor jezelf doelen zetten wanneer je een kuur aanvangt: wat wil je bereiken en wat heb je ervoor over. Mik aanvankelijk niet te hoog en wees realistisch in je opzet, er bestaan nu eenmaal geen wonderkuren. Bouw ‘kuurervaring’ op; doe het de eerste maal gewoon rustig aan, met de tijd zul je beter  kunnen inschatten wat jouw persoonlijk detoxpatroon is.

Er zijn een aantal situaties waarin een vastenkuur af te raden is:
  • Zwangerschap en borstvoeding.
  • Diabetes.
  • Ziekten van hart en/of bloedvaten, lever of nieren.
  • Acute infecties.
  • Verstoord eetgedrag (o.a. anorexia nervosa...) en ondergewicht.
  • Kanker.
  • Chronische vermoeidheid.
  • Klinische depressie.
  • Schildklieraandoeningen.
  • Jicht.
  • Luchtwegen- en longaandoeningen.
  • Kinderen en bejaarden.
Behalve lichamelijke afvalstoffen lopen wij ook allemaal rond met psychische gifstoffen, zoals woede, haat, jaloezie, intolerantie, verdriet, rouw, angst, stress,... Emoties zetten zich vast op uw organen en verhogen zo de slijtage. Onderschat de impact van uw gemoedstoestand op uw gezondheid niet.



Zie ook:

Winderigheid (flatulentie)

Voedingssupplementen die ondersteunend werken bij winderigheid:
Plantenextracten die ondersteunend werken bij winderigheid:
  • Anijs helpt bij winderigheid en een opgeblazen gevoel.
  • Kamille is geschikt voor de symptomatische behandeling van spijsverteringsklachten van algemene en nerveuze aard, zoals gasvorming, opgeblazen gevoel, gebrekkige spijsvertering, krampen en diarree.
  • Karwij vermindert winderigheid, krampwerend en kalmeert de maag.
  • Venkel is inzetbaar bij winderigheid, pijnlijke winderigheid, overdreven gasvorming en opgezette buik.
Een onschuldige, maar lastige kwaal, waar veel mensen last van hebben. Meestal heeft men ook last van obstipatie (verstopping) en verdwijnen de klachten als de obstipatie wordt verholpen met een vezelrijke voeding. Winderigheid en een opgeblazen gevoel kunnen ook te maken hebben met het inslikken van veel lucht door nervositeit, bepaalde eetgewoonten (zoals gelijktijdig eten en praten), veel roken, veel kauwgom gebruiken,... Soms speelt het gebruik van bepaalde voedingsmiddelen een rol (zoals bijvoorbeeld uien, spruiten, bier, maar ook l-fenylalanine in kauwgom,...). Een andere oorzaak van winderigheid en een opgeblazen gevoel is een stoornis in de mobiliteit van de darm, zoals bij het prikkelbare-darmsyndroom.


Zie ook:
Dysenterie
Histamine en allergieën
Lactose intolerantie
Luchtslikken
Maag-darmkrampen
Prikkelbare darmsyndroom
Spijsverteringsproblemen
Verstoorde darmflora

Verouderingsproces vertragen en omkeren

Het verouderingsproces voltrekt zich op cellulair en moleculair niveau. Uiterlijke tekenen van veroudering zijn slechts een weerspiegeling van wat er zich in ons lichaam afspeelt. We leven in een tijdperk waarin iedereen bezeten is van de eeuwige jeugd en absurd veel geld wordt uitgegeven aan cosmetica, schoonheidsbehandelingen en plastische chirurgie. Verstoorde mitochondriale functie, lengte van telomeren en activatie van telomerase, neurogenese activeren, verstoorde methylatie herstellen zijn 4 hoofdrolspelers in het verouderingsproces. Door modulatie van de homocysteïnecyclus, nutriëntentekorten, glycosylatie of Advanced Glycation End Products (AGE’s), hyperglycemie, hormonale disbalans, DNA-schade, genexpressie, toxines,… kunnen wij vandaag zeer goed het verouderingsproces terugdringen. Dit proces moet niet met cosmetica, maar met voeding, leefstijl en orthoceuticals aangepakt worden. De mitochondriën en de telomeren vervullen een sleutelrol in de cellulaire anti-aging strategie. Een optimale mitochondriale functie behouden en de telomeren verlengen zijn cruciale opdrachten om het verouderingsproces te helpen afremmen. Veroudering en cognitieve achteruitgang zijn aldus te wijten aan vele oorzaken.

Verstoorde mitochondriale functie:
Mitochondriale disfunctie is de voornaamste oorzaak van veroudering. In het spierweefsel van een 90-jarige man vindt men 95% beschadigde mitochondria, terwijl men er in het spierweefsel van een 5-jarig kind haast geen vindt. Boven 70 jaar stelt men vast dat reeds 50% mitochondriale disfunctie optreedt. Maar het goede nieuws is wel dat mitochondriale disfunctie kan omkeren! Talrijke recente studies linken mitochondriale disfunctie aan vrijwel alle degeneratieziekten en tonen aan dat herstel van mitochondria mogelijk is. In 2007 maakten een groep onderzoekers een doorbraak in het ontrafelen van het mechanisme van mitochondriale disfunctie. Ze ontdekten dat de vernietigende schade aan de mitochondria, zoals moleculaire aftakeling en membraanschade, al waargenomen kan worden 10 jaar voor het ontstaan van permanente DNA-schade. Hun onderzoek toonde aan dat mitochondriale disfunctie in de beginfase omkeerbaar is, waardoor het leven en de gezondheid van de cellen op moleculair niveau verlengd kunnen worden. Het is dus van essentieel belang dat er ingegrepen wordt voor er onherstelbare DNA-schade ontstaat. De functie en het aantal mitochondriën zijn cruciaal voor de gezondheid en de levensduur!

Zonder ATP is leven onmogelijk. Een belangrijk onderdeel van de ATP aanmaak in de mitochondria is de respiratieketen of de elektronentransportketen. Energierijke elektronen afkomstig uit de Krebscyclus worden via een aantal enzymcomplexen in een reeks redoxreacties afgegeven aan zuurstof (O2), die gereduceerd wordt tot water (H2O). De energie die daarbij vrijkomt wordt gebruikt om ATP aan te maken uit ADP (adenosine difosfaat) en fosfor (Pi). Eén van de stoffen die een sleutelrol spelen in dit proces is Co-enzym Q10. Deze stof wordt daarom een mitochondriale stof genoemd en is onontbeerlijk voor de cellulaire energieproductie.

De energieproductie heeft echter ook een keerzijde. Bij het vrijkomen van al die elektronen ontstaat zo’n 2 à 5% lekken van op hol geslagen elektronen, die vrije radicalen genereren. Dat betekent dat de mitochondriën constant blootgesteld worden aan vrije radicalen, waardoor ze extra gevoelig worden voor oxidatieve schade aan DNA, membranen en proteïnen. Dit versnelt de cellulaire veroudering en creëert bovendien een vicieuze cirkel of een versnelde neerwaartse spiraal. Linnane AW toonde de vicieuze cirkel -van mitochondriaal verval, veroudering en degeneratie- aan, waardoor bij verouderen de mitochondriale functie meer en meer achteruitgaat. Schade aan het mitochondriale DNA leidt tot mutaties, die de cellulaire respiratie en de energie aanmaak aantasten. Afname van de energieaanmaak leidt tot cellulaire veroudering en degeneratieziekten. Vrije radicalen beschadigen het DNA, de respiratieketen, de membranen en proteïnen. Deze schade verhoogt oxidatieve stress nog meer en creëert een vicieuze cirkel. Antioxidanten kunnen deze cirkel doorbreken.

Twee andere belangrijke factoren in het ontstaan van mitochondriale disfunctie zijn glycosylatie en lipidperoxidatie. Door een chemische reactie tussen glucose enerzijds en proteïnen en vetten anderzijds ontstaan advanced glycation end products (AGE’s) en advanced lipoxidation end products (ALE’s). Deze vernietigende moleculen veroorzaken oxidatieve en inflammatoire schade aan de mitochondriën en versnellen op die manier mitochondriale disfunctie en veroudering. Deze glycosylatieprocessen vinden plaatst bij ieder van ons, maar richten vooral veel schade aan bij diabetici en mensen met een verhoogde bloedsuikerspiegel (hyperglycemie). Het afremmen van glycatie is een essentieel onderdeel van de anti-aging strategie en dus de bescherming van mitochondriën.

Specifieke stoffen die de mitochondriën beschermen tegen glycatie en lipoxidatie zijn:
Carnosine suppletie vertraagt de ontwikkeling van seniliteit en voorkomt crosslinking door AGE’s

Carpaal-tunnelsyndroom


Voedingssupplementen die ondersteunend helpen bij carpaal-tunnelsyndroom:
  • MSM voor uitwendig gebruik vermindert pijn en plaatselijke vochtophoping
  • Silicium gel voor uitwendig gebruik maakt bindweefsel soepel.
  • Vitamine B-complex de ernst van de klachten is groter bij een lage vitamine B6-spiegel. Voedingssupplementen met vitamine B6 (bijvoorkeur in combinatie met vitamine B2) kan klachten van carpaal-tunnelsyndroom verlichten, ook als er geen vitamine B6 tekort is. Een vitamine B-complex is hierbij het aangewezen middel.
In de meeste gevallen hebben we de behandeling van deze pijnlijke aandoening letterlijk zelf in handen. Een snelle reactie bij de eerste signalen kan een aanval in de kiem smoren en soms zelfs een operatie voorkomen. Het carpaal-tunnel-syndroom (CTS) begint meestal geleidelijk met een dof en tintelend gevoel in de duim, wijsvinger en middelvinger. Hoewel deze klachten jarenlang kunnen komen en gaan, kunnen uiteindelijk de hele hand en pols vrijwel constant pijn gaan doen. Dan kan zelfs het simpelweg vasthouden van een kleine voorwerp of bijvoorbeeld het omdraaien van een sleutel problematisch worden. In ernstige gevallen kan de pijn de hele arm doortrekken tot in de schouder en zo hevig zijn dat u er 's nachts zelfs wakker van wordt.

De klachten worden veroorzaakt door ontstoken pezen of banden die druk uitoefenen op de middelste zenuw (nervus medianus), waardoor die bekneld raakt. Deze zenuw loopt door een smalle tunnel die wordt gevormd door de handwortelbeentjes en de gewrichtsband van het plosgewricht (carpaal gewrichtsband). Een dergelijke ontsteking kan diverse oorzaken hebben, maar wordt het vaakst veroorzaakt door krachtige en herhaalde bewegingen met de hand. Het werken op de computer wordt vaak maar al te snel als de boosdoener aangewezen, maar uit onderzoek blijkt dat mensen die regelmatig de computer gebruiken niet sneller CTS ontwikkelen dan mensen die zelden met de computer werken.

Vrouwen tussen de 30 en 60 jaar blijken gevoeliger te zijn voor het ontwikkelen van carpaal-tunnelsyndroom. Bovendien treedt CTS eerder op als er sprake is van een andere onderliggende aandoening, zoals een traag werkende schildklier, diabetes of reumatoïde artritis. Factoren die het risico van het carpaal-tunnelsyndroom kunnen verhogen, zijn roken en overgewicht. Eén van de oorzaken is vocht, dat op de zenuw in de carpaal tunnel drukt. Een andere oorzaak is een ontsteking van het weefsel van de tunnel zelf. In geval van vocht zou vitamine B6 de plaatselijke zwelling kunnen verlichten.


Slijmbeursontsteking (bursitis)


Voedingssupplementen die ondersteunend werken bij bursitis:
  • MSM werkt ontstekingsremmend en is pijnstillend. MSM leent zich zeer goed voor uitwendige toepassingen. MSM in de vorm van bijvoorbeeld een gel, wordt snel en zeer goed opgenomen door de huid. Vanwege deze snelle penetratie van MSM in de onderliggende diepe cel-lagen van de huid en de (niet vettige) gel-vorm raken de poriën niet verstopt en wordt het effect snel merkbaar. MSM gel biedt verlichting van pijn en brengt daarnaast ook zwavel in het collageen en het bindweefsel, wat de elasticiteit en soepelheid ervan bevordert. Zwavel is eveneens belangrijk voor de functie van gewrichten.
Plantenextracten die ondersteunend werken bij bursitis:
  • Bromelaïne uit ananas helpt ontstekingseiwitten in het lichaam af te breken en kan als ontstekingsremmend middel ingezet worden.
  • Geelwortel werkt ontstekingsremmend.
  • Gember werkt ontstekingsremmend, slijmvliesverzachtend, slijmvliesbeschermend en slijmvliesvernieuwend. Gember reduceert bepaalde stoffen die een rol spelen bij ontstekingsreacties en zo de slijmvlieslaag beschermd.
Slijmbeursontsteking (bursitis) begint als een doffe pijn en zwelling in of rond een gewricht, meestal na inspanning en kan behoorlijk pijnlijk worden. Bursitis is een ontsteking van de slijmbeurzen (bursae). Dit zijn met vloeistof gevulde zakjes bij de gewrichten, komen overal in het lichaam voor. Ze zorgen voor het breken van schokken op de gewrichten en dat de huid, spieren en pezen gemakkelijk over de botten kunnen glijden. Bij bursitis hoopt zich vocht op in de slijmbeurzen, waardoor de gewrichten moeilijk kunnen bewegen. De ontstoken plek is warm, gezwollen en pijnlijk. Bursitis kan veroorzaakt worden door overbelasting van het gewricht, artritis en jicht. Hoewel iedereen bursitis kan krijgen,  komt het vaker voor bij atleten, handarbeiders en ongetrainde mensen die te hard van stapel lopen. De aandoening wordt namelijk dikwijls veroorzaakt door overbelasting of een blessure. Ze doet zich meestal voor in de schouder, ook al zijn de elleboog, heup, knie of hiel (of één van de andere 150 bursae in het lichaam) er ook gevoelig voor. Zo geven eeltknobbels onder de grote teen dikwijls aanleiding tot bursitis. Acute bursitis duurt slechts enkele dagen, maar de chronische vorm kan weken aanhouden en terugkeren. Dringen bacteriën een bursa binnen, dan kunnen  ze (vooral in de elleboog) een zogenoemde septische bursitis veroorzaken. De infectie kan zich uitbreiden en levensbedreigend worden, dus directe behandeling is noodzakelijk. Meestal is slijmbeursontsteking echter niet alarmerend en met de juiste behandeling is het leed vaak binnen 2 weken verdwenen.

Histamine en allergieën

Van nature hebben we allemaal een kleine hoeveelheid histamine in ons lichaam. Maar door bijvoorbeeld een muggenbeet of giftige stoffen in ons lichaam brengt ons lichaam grotere hoeveelheden histamine naar de plek van de infectie. Histamine is er om ons te helpen, maar soms heeft dit het tegenovergestelde effect voor onze gezondheid. Bij mensen die allergisch zijn voor bepaalde soorten voedsel, stoffen, ... komen er zeer grote hoeveelheden histamine vrij. Een constant verhoogde histamine-spiegel kan zeer uitlopende symptomen veroorzaken, klachten dat men niet altijd direct zal associëren met allergieën.

Een te veel aan histamine in ons lichaam zorgt voor veel uiteenlopende klachten en regelmatige terugkerende symptomen:
  • Hartkloppingen (onregelmatige hartslag).
  • Netelroos (jeukende uitslag op de huid)
  • Rode jeukende zwellingen op de huid.
  • Psoriasis.
  • Oedeem (vochtophoping in de huid).
  • Diarree (waterige ontlasting).
  • Darmkrampen (buikpijn).
  • Lage bloeddruk.
  • Benauwdheid.
  • Winderigheid.
  • Hoofdpijn.
  • Loopneus.
  • Onrust.
  • Niezen.
  • Jeuk.
Zelfs als je last heb van klachten zoals astma, migraine, eczeem, reuma en fibromyalgie. Eigenlijk allemaal klachten waarbij er mini-ontstekingen in het lichaam plaatsvinden, kan het de moeite lonen om de histamine-spiegel voor een bepaalde tijd te verlagen, veel mensen ervaren dan vermindering van de klachten.

Diamino oxidase (DAO):
Bij een te veel histamine in ons lichaam is er vaak een tekort aan het enzym Diamino oxidase (DAO). Dit enzym komt normaal gesproken in een grote hoeveelheid in de dunne darm voor. DAO zorgt ervoor dat histamine in de darm wordt afgebroken en niet in de bloedbaan verdwijnt. Een darm is een orgaan dat verantwoordelijk is voor het verteren en opnemen van voedingsstoffen. Het is van belang dat de oorzaak van een lage DAO productie wordt achterhaald. In het geval van een infectie kan het zijn dat de enzymproductie zich na een tijd weer herstelt. Deze enzympreparaten met het enzym DAO, zijn nog niet wetenschappelijk bewezen, maar veel mensen zijn er positief over. Een preparaat wordt voor de maaltijd ingenomen, zodat dit de aanwezige histamine kan afbreken.
Disolut - Diamine Oxidase (DAO) - 50 capsules
Vitaminstore

Quercetine:
Vermindert de productie van histamine, verlaagt de aanmaak van ontstekingsbevorderende stoffen (leukotriënen). Leukotriënen veroorzaken symptomen die met allergieën gepaard gaan. De ontstekingsremmende eigenschappen van quercetine worden toegeschreven aan het vermogen om als vrije-radicalenvanger op te treden. Een dagelijkse inname van 500 mg quercetine is gebruikelijk bij een te hoge gehalte aan histamine. Veel mensen krijgen per dag via de voeding slechts 16 mg binnen. Quercetine wordt beter geabsorbeerd als het samen met bromelaïne wordt ingenomen.
 Now - Quercetine Complex - 120 tabletten
Vitaminstore
 Now Foods, Quercetin with Bromelain, 120 Veggie Caps
iHerb

Brandend maagzuur (zure reflux)


Voedingssupplementen die ondersteunend werken bij zuurbranden:
  • Enzymen helpen bij een afwijkende zuurtegraad.
Plantenextracten die ondersteunend werken bij zuurbranden:
  • Heemst werkt verzachtend op de slijmvliezen van het spijsverteringsstelsel. Heemst kan slokdarmontsteking door opstijgend maagzuur ten gevolge van een maagbreuk en brandend maagzuur voorkomen.
  • Lithothamnium bevat hoge concentratie aan calciumcarbonaat en is daarom aangewezen om de zuurtegraad in de maag te normaliseren.
Veel mensen hebben last van zuurbranden (zure oprispingen), met klachten die variëren van lichte pijnscheuten tot een fel brandend gevoel achter het borstbeen. Brandend maagzuur is het gevolg van een mechanisch probleem in het spijsverteringskanaal (gastro-oesofageale reflux). Deze stoornis treedt op als maagzuur omhoog stroomt in de slokdarm, die de keelholte met de maag verbindt. Tussen slokdarm en maag bevindt zich een kringspier (de onderste slokdarmfincter), die in normale omstandigheden tijdens de spijsvertering hermetisch afgesloten  is. Zuurbranden doet zich voor als de sfincer verzwakt is. Als zuurbranden vaak voorkomt en het zuur het slijmvlies van de slokdarm aantast, is er hier sprake van gastro-oesofageale ziekte, waarvoor ook wel de Engelse afkorting GORD wordt gebruikt. De maag is bestand tegen de scherpe spijsverteringssappen, maar de slokdarm niet. Het brandend gevoel achter het borstbeen bij zuurbranden is dan ook een zuur dat letterlijk brandt in de slokdarm. Soms gaat het gepaard met een hete, zure smaak in de mond, het gevoel van een brok in de keel of zelfs een astma-achtige chronische hoest die optreedt als het zuur in de luchtpijp komt. Op den duur kan zuurbranden zelfs het glazuur van het gebit aantasten. Als het zuur de binnenkant van de slokdarm constant uitbijt, kan dat leiden tot een ernstiger aandoening, een Barret-ulcus.

Zie ook:
Zwakke maag (onvoldoende maagsapafscheiding)

Bloedsomloop (problemen met)

Voedingssupplementen die ondersteunend helpen bij een slechte bloedsomloop:
  • Omega-3 vetzuren (EPA) stille ontstekingen vernauwen de slagaders en hoopt cholesterol zich op, zonder deze ontstekingen die onder andere veroorzaakt worden door overconsumptie van enkelvoudig bewerkte koolhydraten (suikers, bloem en alle producten die daarvan gemaakt zijn) en overconsumptie van omega-6 vetzuren (sojabonen, maïs, zonnebloemolie, ...). Omega-3 vetzuren (EPA) werken ontstekingsremmend en is dus gunstig voor de bloedsomloop (lagere bloeddruk, minder snelle bloedstolling). Koop geen supplementen waar omega-3 en omega-6 samen inzitten, dat is verloren geld!
  • OPC (Oligomere Proantho Cyanidines) is een bijzondere vorm van de bioflavonoïden. Speelt een rol in diverse orgaansystemen, zoals het vaatstelsel. OPC en vitamine C hebben een wederzijdse beschermende en stimulerende werking. OPC's stabiliseren de vaatwanden, regelt de doorstroming van de onderste ledematen (benen).
  • Policosanol maakt de bloedplaatjes minder plakkerig, daardoor vermindert de neiging van bloed om te stollen. Plaquevorming is een oorzaak dat atherosclerose (aderverkalking) uitlokt, policosanol kan dit proces remmen en voorkomt zo het dichtslibben van de aders.
  • Vitamine E het is van belang dat in een vitamine E supplement altijd een complexvorm aanwezig is, dus altijd gecombineerd met de andere tocoferolen (d-bèta, d-gamma en d-delta tocoferol). Vitamine E is zeer belangrijk voor de conditie van hart en bloedvaten, waar het de bloedvetten modificeert en stabiliseert. Het gaat de vorming van bloedstolsels (trombose) tegen omdat het een bloedverdunnende werking heeft en de bloedcirculatie verbetert. Het gaat oxidatie van LDL-cholesterol tegen, versterkt de capillairwanden en remt de vorming van slagaderverkalking (atherosclerotische plaques). Daarnaast speelt vitamine E een rol bij de vorming en bescherming van rode bloed-lichaampjes tegen toxinen in het bloed. Vitamine E helpt bij circulatiestoornissen.
Plantenextracten die ondersteunend helpen bij een slechte bloedsomloop:
  • Amerikaanse glidkruid verwijdt de hersenbloedvaten, bevordert de hersenbloedsomloop.
  • Amerikaanse toverhazelaar stabiliseert de haarvaten, verhoogt de weerstand en vermindert de doorlaatbaarheid ervan, werkt samentrekkend en bloedstelpend.
  • Blauwe bosbes versterkt de vaatwanden en verbetert de (micro)bloedcirculatie.
  • Druivenpitextract versterkt de haarvaten en vaatwanden bij (Perifere) doorbloedingsstoornissen.
  • Gember werkt vaatverwijdend, stimuleert het vasomotorisch centrum in de hersenen, bevordert de hartspierwerking. Gember helpt bij een slechte bloedcirculatie, koude handen en voeten (winterhanden en wintervoeten) en hartzwakte.
  • Ginkgo biloba bij een minder goede doorbloeding van de hersenen treden klachten op die op het eerste gezicht lijken op de eerste tekenen van dementie. Er is sprake van een breed symptomencomplex welke aangeduid wordt als cerebrale insufficiëntie (onvoldoende bloedtoevoer naar de hersenen). De meest voorkomende symptomen van dit complex zijn: concentratieverlies, vergeetachtigheid, verwardheid, vermoeidheid, angst, depressie, duizeligheid, oorsuizen, gehoorstoornissen, hoofdpijn. Men brengt deze klachten (zeker als het alleen om concentratieverlies of vergeetachtigheid gaat) onder de noemer ouderdomsklachten en stelt dat men ermee moet leren leven omdat hier geen passende medicatie voor bestaat. Uitgebreide wetenschappelijke klinische onderzoeken toonden echter het positieve effect van ginkgo bladextracten aan bij doorbloedingsstoornissen in de hersenen.
  • Knoflook verbetert de doorbloeding van organen en weefsels, remt bloedklontering en vermindert stroperigheid van het bloed. Knoflook bevat de stof alliine, een belangrijk zwavelproduct voor ons lichaam. Omdat alliine zeer vluchtig is, gaat bij voedselbereiding helaas een groot deel van de gezonde kracht verloren. Goede knoflookpreparaten bevatten voornamelijk alliine.
  • Maagdenpalm verwijdt de hersenbloedvaten en verhoogt de hersendoorbloeding, betere functie van de hersencellen, betere werking van de neurotransmitters, vermindert samenklontering en samenkleven van bloedplaatjes en werkt bloedverdunnend.
  • Meidoorn verwijdt en verhoogt de doorbloeding van perifere-bloedvaten en hersenbloedvaten, beschermt de vaatwand tegen vrije radicalen, hersteld het vermogen op het bindweefsel en stabiliseert collageen rond de bloedvaten.
  • Muizendoorn versterkt de aderwanden, beschermt en stabiliseert de haarvaten, vermindert oedeem, werkt ontstekingsremmend op de aderwanden, bloedverdunnend, en vermindert de vorming van stolsels.
  • Paardekastanje stabiliseert de haarvatwand, vermindert de doorlaatbaarheid van haarvaten, vermindert vorming van oedeem bij overdruk in de aderen, verhoogt de veneuze tonus, versterkt de samentrekking van de aders.
De bloedsomloop vervoert zuurstof en stoffen die onmisbaar zijn voor een goede werking van de weefsels en zorgt ook voor het afvoeren van afvalstoffen (vooral koolzuurgas). De bloedsomloop bevat een pomp (het hart) en een zeer dicht netwerk van bloedvaten (slagaders, aders, lymfevaten) die het lichaam bevloeien. De doorsnede van de bloedvaten gaat in dalende lijn van het hart (grote vaten) tot de uiteinden van het lichaam (arteriën, venen, capillairen). Het bloedvatennet is een gesloten circuit dat in totaal zo'n 120.000 km beslaat. Zo'n uitgebreid net moet goed onderhouden worden, wil het transport dat van deze wegen gebruik maakt, ongestoord verlopen. Er kan echter gemakkelijk iets misgaan. Een wegversmalling, veroorzaakt door een te hoog cholesterolgehalte of aderverkalking, kan tot stuwingen en te hoge bloeddruk leiden. Het hart moet zich dan extra inspannen om dit obstakel te overwinnen. Alle wegen die het bloed volgt, kennen eenrichtingsverkeer. Een klein foutje, lekkende kleppen in de aderen in de benen en er is gevaar voor spataderen. Als de bloedstroom verstoord wordt, kan dat tot allerhande kwalen leiden zoals krampen, angina pectoris, hoge bloeddruk, lage bloeddruk, trombose, spataderen,...

Zie ook:
Echte oorzaken hart- en vaatziekten
Jeuk
Spataders
Vrieswonden
Winterhanden/wintervoeten

Vogelmuur (muurkruid)

Het kruid van vogelmuur werkt bij uitwendig gebruik verzachtend, afkoelend en ontstekingsremmend. Eén van de belangrijkste kruiden om uitwendig toe te passen bij jeuk en huidirritatie. Hoewel de werking ervan niet klinisch bewezen is, heeft het soms succes waar alle andere kruiden falen.
Eclectic Institute, Chickweed, 2 fl oz (60 ml)
iHerb

Latijnse naam: Stellaria media
Andere namen: Vogelmuur, muurkruid, chickwort, chickweed
Toepassing bij klachten:
Uitwendig gebruik:
  • Jeuk en huidirritatie.
Gebruikte delen:
Kruid.

Waarschuwingen:
Vogelmuur kan als groente gegeten worden (zoals spinazie).
Voor een optimaal effect dient het kruid vers gebruikt te worden.

Wilde yam


Diosgenine en sarsasaponine (stoffen die in wilde yam voorkomen), hebben gelijkaardige eigenschappen als DHEA. DHEA is de moeder van alle hormonen in ons lichaam, die de basis vormt van 50 hormonen die in de bijnieren worden aangemaakt en in hoge mate de vitaliteit bepaalt van de mens en allerlei ouderdomsklachten helpt voorkomen. DHEA heeft een piekwaarde rond de leeftijd van 20 jaar en is op 50-jarige leeftijd bij de man voor 57 % en bij de vrouw voor 50 % afgenomen en vormt de verklaring voor afname van de vitaliteit, voor het ontstaan van ouderdomsverschijnselen.
Metagenics - Wild yam max - 120 capsules
Vitaminstore

Latijnse naam: Dioscorea villosa
Andere namen: Yamswortel, wild yam 
Toepassing bij klachten:
  • Vertraagt het algemeen verouderingsproces.
  • Herstelt het endocrien evenwicht tussen man en vrouw, ondersteunt de bijnierschors, zwakke bijnieren.
  • Verhoogt de weerstand tegen stress.
  • Vroegtijdige ouderdomsklachten, gebrek aan energie en vitaliteit.
  • Zwakke bijnierfunctie.
  • Concentratiestoornissen, geheugenverlies, depressiviteit, voorkomen van Alzheimer.
  • Geringe stressbestendigheid.
  • Voorkomen van overgewicht door betere omzetting calorieën in lichaamsenergie.
  • Voorkomen van hart- en vaatziekten: 50 % minder kans.
  • Minder overgangsklachten en minder kans op osteoporose.
  • Minder ouderdomsklachten van gewrichten zoals artrose en artritis.
  • Menopauzale verschijnselen (overgangsklachten): warmte-opwellingen, nachtzweten, vaginale droogte, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen.
  • Verstoringen van de hormonale huishouding, lage vitaliteit bij de vrouw.
  • Premenstrueel syndroom (PMS), menstruatiepijn, uitblijven van de menstruatie, onregelmatige menstruatie, pijn bij de eisprong, pijnlijke eileiders en eierstokken, vaginale ontstekingen.
  • Voorkomen van een aanpak van fibromen, goedaardige gezwellen borsten, ondersteunend bij onderontwikkelde borsten (te kleine borsten).
  • Onvruchtbaarheid, tendens tot spontane abortus, verminderd libido.
  • Zwangerschapsmisselijkheid.

Gebruikte delen:
De wortelstok, geoogst in de herfst, na de val van het blad.
    Waarschuwingen:
    Niet gebruiken tijdens de zwangerschap, tenzij onder begeleiding van een deskundige.
    Niet geven bij aandoeningen die hormoonafhankelijk zijn of bij een voorgeschiedenis daarvan: borstkanker, baarmoederkanker, baarmoederhalskanker, eierstokkanker, endometriose, baarmoederfibromen, trombose of embolie; tenzij op advies van een deskundige (hoewel er geen argumenten zijn om fyto-oestrogenen dezelfde negatieve effecten tot te schrijven als de synthetische oestrogenen).

    Zie ook:
    DHEA